กรณีพิพาทใน WTO

เดนมาร์กยื่นฟ้องในนามของหมู่เกาะแฟโร (Faroe Islands) ขอตั้งคณะผู้พิจารณาในกรณีพิพาทมาตรการเกี่ยวกับปลา Atlanto Scandian herring ของสหภาพยุโรป
(European Union – Measures on Atlanto-Scandian Herring: DS469)

จัดทำโดย นางสาวพริมา ดำริธรรมนิจ
นักวิชาการพาณิชย์ชำนาญการ


เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2556 เดนมาร์กในนามของหมู่เกาะแฟโรได้ยื่นขอหารือ (consultations) กับสหภาพยุโรปเกี่ยวกับระเบียบกรรมาธิการ Commission Implementing Regulation (EU) No. 793/2013 of 20 August 2013 establishing measures in respect of the Faroe Islands to ensure the conservation of the Atlanto-Scandian herring stock ซึ่งระบุข้อห้ามและข้อจำกัดที่เกี่ยวกับสินค้าประมงและเรือประมงจากหมู่เกาะแฟโร ซึ่งผู้ฟ้องถือว่า เป็นมาตรการบีบบังคับด้านเศรษฐกิจ (coercive economic measures) แต่ไม่สามารถหาข้อสรุปได้ เดนมาร์กจึงยื่นคำขอตั้งคณะผู้พิจารณา (Request for the Establishment of a Panel) เมื่อวันที่ 10 มกราคม 2557 โดยเรื่องนี้เข้าสู่วาระการพิจารณาของ DSB ครั้งแรกเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2557 ต่อมา เดนมาร์กนำเรื่องนี้เข้าสู่วาระการประชุม DSB ครั้งที่สองเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2557 ส่งผลให้มีการตั้งคณะผู้พิจารณาโดยอัตโนมัติตามความเข้าใจว่าด้วยกฎและกระบวนการการระงบับข้อพิพาท (Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes: DSU)
   
สถานะของหมู่เกาะแฟโรในสหภาพยุโรปและใน WTO

หมู่เกาะแฟโรเป็นดินแดนภายใต้อารักขาของเดนมาร์กเช่นเดียวกับกรีนแลนด์ โดยมีอำนาจในการปกครองตนเอง (autonomous self-rule) อย่างไรก็ตาม ภายใต้สนธิสัญญาก่อตั้งสหภาพยุโรป (Rome Treaties) หมู่เกาะแฟโรมิได้ถือเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพฯ แต่เนื่องจากหมู่เกาะแฟโรเป็นดินแดน (integral part) ของเดนมาร์กซึ่งอยู่ภายใต้สมาชิกภาพของ WTO ในกรณีพิพาทนี้ (DS469) เดนมาร์กจึงดำเนินการภายใต้กลไกระงับข้อพิพาท (DSU) ยื่นคำขอหารือและขอตั้งคณะผู้พิจารณาแทนหมู่เกาะแฟโร ทั้งนี้ หมู่เกาะแฟโรมีความสัมพันธ์กับสหภาพฯ ภายใต้ความตกลงด้านประมง (Fisheries Agreement of 1977) และความตกลงการค้าเสรี (Free Trade Agreement, revised in 1998) เหตุผลสำคัญที่หมู่เกาะแฟโรมิได้เป็นส่วนหนึ่งของสหภาพฯ เนื่องมาจากความเห็นขัดแย้งเกี่ยวกับนโยบายประมงทั่วไปของสหภาพฯ (Common Fisheries Policy)

ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับหมู่เกาะแฟโรและการประมงจับปลาแฮร์ริ่งซึ่งนำไปสู่กรณีพิพาท

ในการจับปลาแฮร์ริ่งในน่านน้ำแอตแลนติกตะวันออกเฉียงเหนือ (Atlanto-Scandian herrings) มีสมาชิกที่มีข้อตกลงร่วมกันในการแบ่งสรรโควตาการจับปลาทั้งหมด 5 ฝ่าย (Contracting Parties of the North-East Atlantic Fisheries Commission: NEAFC) ได้แก่ หมู่เกาะแฟโร ไอซ์แลนด์ นอร์เวย์ รัสเซีย และสหภาพยุโรป ซึ่งสมาชิกทั้งห้าฝ่ายจะเจรจาแบ่งสรรโควตาการจับปลา (Total Allowable Catch: TAC) ทุกปี

ในปี 2556 สมาชิกห้าฝ่ายไม่สามารถสรุปการเจรจาแบ่งสรรโควตาได้ โดยหมู่เกาะแฟโรเป็นฝ่ายเดียวที่ไม่ยอมรับโควตาที่แบ่งสรรให้เพียงร้อยละ 5.16 แต่เห็นว่า ตนควรได้รับโควตาการจับ (catch limit) ที่ร้อยละ 17 ส่งผลให้สมาชิกอีกสี่ฝ่ายลงนามในบันทึกข้อสรุปการหารือ (Agreed Record of Conclusions of Fisheries Consultations on the Management of the Norwegian Spring-Spawning (Atlanto-Scandian) Herring Stock in the North-East Atlantic) โดยไม่มีหมู่เกาะแฟโร ณ กรุงลอนดอน เมื่อวันที่ 23 มกราคม 2556 โดยในบันทึกข้อสรุปการหารือดังกล่าวระบุว่า หมู่เกาะแฟโรถอนตัวจากข้อตกลงห้าฝ่าย ซึ่งต่อมา หมู่เกาะแฟโรมีหนังสือแย้งว่า ตนถูกกันออกจาการหารือกับสมาชิกอื่นๆ

เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2556 สหภาพยุโรปได้ออกระเบียบกรรมาธิการ Commission Implementing Regulation (EU) No. 793/2013 of 20 August 2013 establishing measures in respect of the Faroe Islands to ensure the conservation of the Atlanto-Scandian herring stock ซึ่งระบุข้อห้ามและข้อจำกัดที่เกี่ยวกับสินค้าประมงและเรือประมงจากหมู่เกาะแฟโร

หลังจากที่สหภาพฯ ออกระเบียบดังกล่าว หมู่เกาะแฟโรได้เริ่มกระบวนการอนุญาตโตตุลาการกับสหภาพฯ ภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (United Nations Convention on the Law of the Sea: UNCLOS) ว่า การดำเนินการของสหภาพฯ ขัดกับกฎหมายทะเล

ประเด็นข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายในกรณีพิพาท DS469 ภายใต้กลไกระงับข้อพิพาท WTO

สหภาพฯ ห้ามการนำเข้าสินค้าปลา Atlanto-Scandian herring และปลา Northeast Atlantic mackerel เข้ามาในสหภาพฯ ตาม Article 5(1) ของระเบียบสหภาพฯ ขัดกับ GATT1994 Article I:1 (หลักการ MFN) Article V:2 (หลักการ freedom of transit) และ Article XI:1 (การห้ามการจำกัดปริมาณการนำเข้าสินค้า)

สหภาพฯ ห้ามเรือประมงสองประเภทใช้ท่าเรือในสหภาพฯ ได้แก่ (1) เรือที่ชักธงหมู่เกาะแฟโรที่จับปลา Atlanto-Scandian herring หรือปลา mackerel และ (2) เรือขนส่งปลา Atlanto-Scandian herring หรือปลา mackerel ที่จับโดยเรือหมู่เกาะแฟโร ตาม Article 5(2) ของระเบียบสหภาพฯ ขัดกับ GATT1994 Article I:1 (หลักการ MFN) Article V:2 (หลักการ freedom of transit) และ Article XI:1 (การห้ามการจำกัดปริมาณการนำเข้าสินค้า)

ข้อสังเกตและความน่าสนใจของกรณีพิพาท

กรณีพิพาทนี้เกี่ยวข้องกับกฎหมายระหว่างประเทศด้านอื่นนอกเหนือจากกฎเกณฑ์ WTO เช่น กฎหมายทะเล และข้อตกลงระหว่างสมาชิกห้าฝ่ายในการจัดสรรโควตาจับปลาแฮร์ริ่ง จึงเป็นที่น่าสนใจว่า คณะผู้พิจารณาจะดำเนินการตัดสินเรื่องนี้อย่างไร กล่าวคือ จะให้ความสำคัญกับกฎหมายระหว่างประเทศด้านอื่นมากน้อยเพียงใด รวมทั้ง ข้อยกเว้น (exceptions) ภายใต้ GATT1994 Article XX(g) ซึ่งอนุญาตให้สมาชิก WTO ใช้มาตรการด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถหมดไป (relating to the conservation of exhaustible natural resources) ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด ตลอดจนข้อโต้แย้งที่น่าสนใจเกี่ยวกับสถานะของหมู่เกาะแฟโร ในฐานะดินแดนในอารักขาของเดนมาร์กที่ถูกยกเว้นไม่ให้แป็นส่วนหนึ่งของสหภาพฯ แต่มีสิทธิใน WTO เนื่องจากหมู่เกาะแฟโรเป็นดินแดนของเดนมาร์กซึ่งเป็นสมาชิก WTO

นอกจากนี้ ไทยเป็นประเทศหนึ่งที่มีการส่งออกสินค้าประมงจำนวนมาก รวมทั้งมีการทำประมงนอกน่านน้ำไทย จึงได้พิจารณาเข้าร่วมเป็นประเทศฝ่ายที่สามเพื่อสังเกตการณ์ข้อโต้แย้งของคู่พิพาทและหลักการพิจารณาของคณะผู้พิจารณาในกรณีพิพาทนี้ ซึ่งจะรวมถึงพัฒนาการการพิจารณากฎเกณฑ์ WTO ที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายระหว่างประเทศด้านอื่นๆ และอาจพิจารณายื่นเอกสารและ/หรือมีความเห็นในกรณีพิพาทที่เป็นประโยชน์ต่อไทยได้

ประเทศที่ขอเข้าร่วมเป็นฝ่ายที่สาม ณ วันที่ 13 มีนาคม 2557 ได้แก่ ออสเตรเลีย จีน กัวเตมาลา ฮอนดูรัส ไอซ์แลนด์ อินเดีย ญี่ปุ่น นิวซีแลนด์ ปานามา รัสเซีย จีนไทเป ตุรกี ไทย และสหรัฐฯ





bottom banner 2
The Permanent Mission of Thailand to the World Trade Organization
Route
de Pre-Bois 20, Case postale 1848, 1215 Geneva 15, Switzerland Tel: +4122 9295200 Fax: +4122 7910166 Email: gsa@thaiwto.com